26 junio 2026

IA generativa: el nuevo motor de la geopolítica mundial

La inteligencia artificial generativa no solo impulsa la economía digital: está redibujando el mapa del poder global. Entre procesadores de última generación, centros datos, materias primas, modelos de lenguaje y energía, se libra una nueva carrera geopolítica que decidirá más allá del control de la IA. Este análisis conecta historia, tecnología y estrategia para entender la lucha por el liderazgo mundial.

Por Nacho de Pinedo

bola del mundo

Soy Nacho de Pinedo, fundador de ISDI —la primera escuela de negocio digital de nuestro país—, CEO, emprendedor y, sobre todo, optimista digital. Ser optimista digital significa mirar las disrupciones tecnológicas con los ojos de un niño: como una aventura maravillosa en la que hay que jugar, descubrir, experimentar y, a veces, meter los dedos en el enchufe para aprender por prueba y error. 

Creo profundamente que la tecnología bien gestionada mejora la vida de las personas, democratiza oportunidades y abre espacios extraordinarios de progreso. Y la inteligencia artificial es la gran disrupción que nos toca surfear. Ya no es una promesa de futuro: está en los consejos de administración, en las conversaciones políticas, en los medios, en las aulas, en las reuniones de dirección, en las cenas familiares y hasta en las encíclicas del Papa. 

Usamos la IA, y punto. Pero muchas veces no nos hacemos las preguntas de fondo: ¿de dónde ha salido?, ¿cómo funciona?, ¿y qué impacto tiene? 

 

Un poco de historia: de Turing a ChatGPT 

En noviembre de 2022 se lanzó ChatGPT, el gran heraldo de la IA generativa. Su adopción fue fulgurante: alcanzó un millón de usuarios en cinco días y cien millones en apenas dos meses. Instagram, por ejemplo, necesitó más de dos años para llegar a esa cifra. 

Pero, su origen intelectual se remonta a Alan Turing, el matemático británico que en 1950 formuló el famoso Test de Turing para abordar una pregunta incómoda: ¿puede pensar una máquina? Desde entonces empezó a abrirse paso una idea revolucionaria: la inteligencia quizá no era patrimonio exclusivo de los seres humanos. 

Tras la muerte trágica de Turing en 1954, su visión siguió avanzando. En 1956, en Dartmouth College, un grupo de científicos acuñó el término “inteligencia artificial” con una ambición fundacional: crear sistemas capaces de reproducir funciones cognitivas humanas. 

Durante décadas, aquella promesa avanzó lentamente, basada sobre todo en reglas programadas. El gran salto llegó con el Machine Learning, cuando las máquinas empezaron a aprender patrones a partir de datos para clasificar, recomendar o predecir. Después, el Deep Learning multiplicó esa capacidad mediante redes neuronales profundas, impulsadas por más datos y más potencia de cálculo. Ya no se trataba solo de calcular más rápido, sino de encontrar y crear estrategias nuevas. 

La gran revolución que nos trae a la IA generativa llega con los Transformers, una arquitectura presentada en 2017 que permitió a los modelos procesar mejor el lenguaje natural. Sobre esa base nacen los grandes modelos de lenguaje, o LLM: sistemas capaces de generar texto, imágenes, audio, vídeo, código o diseños. GPT, Gemini, Claude, Llama, Grok, Mistral, Qwen, Ernie o DeepSeek son algunos de los modelos que sostienen aplicaciones como ChatGPT, Copilot o Midjourney. 

Por eso la IA actual representa un cambio de escala. Pasamos de máquinas que obedecían reglas a máquinas que aprendían de datos; después, a sistemas capaces de reconocer patrones complejos; y finalmente, a modelos que interactúan con nosotros en lenguaje natural y colaboran en tareas cognitivas: escribir, programar, analizar, resumir, diseñar, investigar o tomar decisiones. 

Centro de datos

El nuevo tablero mundial: la geotecnología se come a la geopolítica 

En un contexto feroz de darwinismo tecnológico, empresas, profesionales, ejércitos y países saben que no pueden quedarse fuera de esta carrera. Si una organización no utiliza la IA, su competidor más cercano probablemente sí lo hará. 

Por eso la geopolítica se está convirtiendo en una carrera por controlar las tecnologías que soportan la IA generativa. Estamos viviendo un momento en el que el poder incumbente, Estados Unidos, pelea por mantener su hegemonía frente al gran poder emergente, China, mientras Europa observa desde otro nivel. 

Quien controle la IA podrá proyectar poder económico, político y militar. Y para eso hacen falta varias piezas críticas. 

  • La primera son los procesadores de nueva generación. Los LLM necesitan una infraestructura física colosal. Las CPU tradicionales no bastan. Hacen falta GPUs, unidades de procesamiento gráfico capaces de realizar millones de cálculos en paralelo. NVIDIA, empresa estadounidense, diseña buena parte de los chips más avanzados, pero su fabricación depende en gran medida de TSMC, en Taiwán. Por eso Taiwán no es solo una isla estratégica: es uno de los corazones industriales de la IA mundial. 

  • La segunda pieza son las tierras raras. 17 elementos químicos —como neodimio, praseodimio, disprosio o terbio— esenciales para smartphones, cámaras, motores eléctricos, aerogeneradores, drones, satélites, robots, misiles guiados, aviones de combate y sistemas de navegación. No son necesariamente escasas, pero sí difíciles, caras y contaminantes de extraer, separar y refinar. China domina especialmente estos procesos. Ahí está el verdadero cuello de botella. 

  • La tercera son los modelos fundacionales. Son a la IA lo que los sistemas operativos fueron al ordenador o lo que el cloud fue a internet. Sul control está concentrado en grandes tecnológicas. Estados Unidos lidera con OpenAI, Microsoft, Google, Anthropic y Meta. China avanza con Alibaba, Baidu, Tencent, ByteDance y DeepSeek. Europa tiene pocas apuestas globales, con Mistral como principal excepción. 

  • La cuarta pieza son los centros de datos: enormes fábricas de cómputo llenas de GPUs, servidores, fibra, sistemas eléctricos y refrigeración. Infraestructuras físicas que consumen energía, agua, suelo y conectividad. Están concentradas en pocos países y España tiene una oportunidad clara: espacio, renovables, conectividad por cables submarinos y pertenencia al marco jurídico europeo. 

Tabla periódica elemento neodimio
Tabla periódica de elemento de neodimio, elemento químico que forma parte de las tierras raras

La lección es clara: la transición energética y la transición a la era de la IA son dos caras de la misma moneda. No habrá inteligencia artificial sin una energía limpia, eficiente y segura que la sustente. 

Ser optimistas digitales implica ser conscientes y responsables de nuestro papel protagonista en la construcción de esta nueva era.

Contenido relacionado

icono ir atrás volver atrás en la navegación icono número 50 ir a producto Tempo Happy 50 Horas icono calendario ir a producto Tempo Happy Día icono empresas ir al segmento de empresas icono de gas ir a catálogo de productos de gas icono sol naciente ir al producto Tempo Verde-Energía Renovable icono hogar ir al segmento de hogares icono 24 horas ir a producto One Luz icono electricidad ir al catálogo de productos de Luz icono electricidad y gas ir al catálogo de productos Luz + Gas icono luna ir al producto One luz Nocturna icono llave inglesa ir a averías y reparaciones icono sol ir al producto Tempo Solar icono reloj ir a los productos Tempo Happy icono reloj 2 horas ir al producto Tempo Happy 2 Horas icono 24 horas ir al producto One Luz icono número 50 ir al producto Tempo Happy 50 Horas icono tendido eléctrico Media Tensión Ver catálogo de productos con consumo eléctrico de 36.000 a 360.000 €/año icono tendido eléctrico Alta Tensión Ver catálogo de productos con consumo eléctrico más de 360.000 €/año icono empresa ir al segmento de empresas icono calendario ir al producto Tempo Happy Día icono Administradores de Fincas ir al segmento de Administradores de Fincas icono DarkSite icono DarkSite icono bombilla ver catálogo de productos con consumo eléctrico menos de 6.000 €/año icono de electricidad y gas ir al catálogo de Productos Luz + Gas icono electricidad ir al catálogo de productos de electricidad icono email contacto de correo electrónico icono fax contacto de fax icono de gas Baja Presión ver catálogo de productos de gas con consumo de menos de 6.000 €/año icono de gas Alta Presión ver catálogo de productos de gas con consumo de 6.000 a 240.000 €/año icono de gas Media Presión ver catálogo de productos de gas con consumo de más de 240.000 €/año icono de gas ir al catálogo de productos de gas icono de Enel ir a la sitio web de enel icono de calentador servicio de mantenimiento del calentador icono mantenimiento del calentador ir al servicio de mantenimiento OKGas Calentador icono hogar ir al segmento de hogares icono olla de presión olla de presión icono llave inglesa ir a averías y reparaciones icono tendido eléctrico Media Tensión ver catálogo de productos de electricidad con consumo de 6.000 a 36.000 €/año icono luna ir al producto One Luz Nocturna icono esfera ir a sitio web personal icono teléfono contacto telefónico icono sol naciente Ir al producto Tempo Verde-Energía Renovable icono panel solar ir a energía solar fotovoltaica icono reloj ir a productos Tempo Happy icono manito solida con pulgar hacia abajo seleccionada la reacción "No me gusta" icono manito con pulgar hacia abajo seleccionar la reacción "No me gusta" icono manito negra con pulgar hacia arriba seleccionada la reacción "Me gusta" icono manito con pulgar hacia arriba seleccionar la reacción "Me gusta"
Añadir otro equipo eléctrico Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit. Eliminar equipo eléctrico Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit. Aspiradora Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit. Horno Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit. Lavadora Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit. Lavavajillas Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit. Microondas Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit. Plancha Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit. Punto de recarga vehículo eléctrico Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit. Radiador eléctrico Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit. Secadora Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit. Split Aire Acondicionado Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit. Termo Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit. Tostador Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit. Vitrocerámica Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit. Power edit Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit. Map marker Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit.